Οι αόρατες πληγές του υπερτουρισμού

 Από τους μαθητές της Β’  Γυμνασίου Αναστάσιο Αγγελόπουλο, Δημήτριο Κοσμά και Δημήτριο Ρέντζο

Ο υπερτουρισμός(overtourism) είναι φαινόμενο όπου ένας προορισμός δέχεται υπερβολικά μεγάλο αριθμό τουριστών-επισκεπτών, προκαλώντας αρνητικές συνέπειες στην κοινωνία, το περιβάλλον και την τοπική οικονομία, οδηγώντας σε συμφόρηση, επιβάρυνση υποδομών, συγκρούσεις με τους κατοίκους και υποβάθμιση της εμπειρίας τόσο για τους επισκέπτες όσο και για τους ντόπιους. Ο όρος χρησιμοποιείται συχνά από το 2015, αλλά η όλο και πιο συχνά χρησιμοποιούμενη έκφραση αναφέρεται και για να περιγράψει τις αρνητικές επιπτώσεις που αποδίδονται στον τουρισμό. 

    Ο ορισμός αυτός αποδεικνύει πως μπορεί να παρατηρηθεί ο υπερτουρισμός -ως φαινόμενο- τόσο μεταξύ των ντόπιων, οι οποίοι θεωρούν τον τουρισμό ως διαταραχτικό παράγοντα  που επιβαρύνει όλο και περισσότερο την καθημερινή ζωή τους, αλλά και μεταξύ των επισκεπτών οι οποίοι θεωρούν και βιώνουν τον μεγάλο αριθμό τουριστών ως ενοχλητικό και αρνητικό από άποψη παροχής υπηρεσιών.

Αιτίες ανάπτυξης υπερτουρισμού

Το φαινόμενο του υπερτουρισμού αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη βιώσιμη ανάπτυξη παγκοσμίως, αλλά και για την Ελλάδα, καθώς μετατρέπει το τουριστικό προϊόν από ευλογία σε απειλή. Ποιες είναι, όμως οι αιτίες που οδηγούν σε αυτό;

  • Τα ταξίδια είναι πλέον πιο προσιτά. Όλο και περισσότερα άτομα ταξιδεύουν, λόγω του χαμηλού κόστους της μετακίνησης είτε της γενικότερης βελτίωσης των υποδομών μεταφοράς-δρόμοι, λιμάνια, αεροδρόμια, σιδηρόδρομοι.

  • Τα δημόσια αγαθά παρέχονται χωρίς κόστος. Το κόστος της διατήρησης της φυσικής ομορφιάς μιας περιοχής δεν επιβαρύνει τον τουρίστα, αλλά τον τοπικό πληθυσμό.

 • Διαδικτυακοί πόροι όπως η Airbnb διευκολύνουν την εύρεση οικονομικών καταλυμάτων, επιτρέποντας σε  περισσότερα άτομα να ταξιδεύουν.

• Μέσα κοινωνικής δικτύωσης: Το Instagram και το TikTok δημιουργούν τάσεις "viral προορισμών", οδηγώντας χιλιάδες άτομα στα ίδια ακριβώς σημεία για μια φωτογραφία.

• Η διαφήμιση κι ο σύγχρονος τρόπος life style έχουν καταστήσει την επίσκεψη σε συγκεκριμένους προορισμούς … αναγκαιότητα.

 • Η εποχικότητα της τουριστικής βιομηχανίας προκαλεί αύξηση του αριθμού των επισκεπτών κατά τους μήνες με τη μεγαλύτερη κίνηση.

• Οι κρουαζιέρες μαζικής κλίμακας αποβιβάζουν χιλιάδες τουρίστες  ταυτόχρονα για λίγες μόνο ώρες σε ευαίσθητα οικοσυστήματα (π.χ. Σαντορίνη, Βενετία).

• Η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και η προάσπιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων (όπως η χορήγηση περισσότερων πληρωμένων ρεπό και η αύξηση των μισθών) αποτελούν παράγοντες για την αύξηση του τουρισμού και, κατ' επέκταση, των ταξιδιών των τουριστών.

Οι επιπτώσεις του υπερτουρισμού στις κοινωνίες υποδοχής

    Ο υπερτουρισμός επιφέρει αρνητικές συνέπειες οικονομικής, κοινωνικής, πολιτισμικής και περιβαλλοντικής φύσεως. Ειδικότερα:

- Όσον αφορά τον κοινωνικό-οικονομικό τομέα, οι επιπτώσεις που απαντώνται στους υπερτουριστικούς προορισμούς σχετίζονται με την πληθώρα υποδομών και επιχειρήσεων που απευθύνονται αποκλειστικά στους τουρίστες και την ταυτόχρονη παρακμή των υπηρεσιών που απευθύνονται σε ντόπιους (π.χ. σχολεία, παιδικές χαρές κ.λπ.), καθώς η προσοχή στρέφεται στην εξυπηρέτηση του τουρίστα και παραγκωνίζονται οι ανάγκες των κατοίκων. Για παράδειγμα, στον Πύργο της Σαντορίνης η παιδική χαρά του χωριού μετατράπηκε σε χώρο στάθμευσης, για να εξυπηρετήσει την πληθώρα των επισκεπτών που προσελκύει πλέον το χωριό. Η υπερπληθώρα τουριστών οδηγεί σε αρκετές περιπτώσεις, στην εκδίωξη των ντόπιων από συγκεκριμένες περιοχές των πόλεων (χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό της Βενετίας).

- Η αύξηση των τιμών σε τρόφιμα, ποτά, ακίνητα και ενοίκια, η δυσκολία εύρεσης κατοικιών προς ενοικίαση με το μήνα (κυρίως λόγω της βραχυχρόνιας μίσθωσης) και ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη ζωή τόσο των εργαζόμενων στον τουρισμό (μη ευχάριστες συνθήκες διαμονής, επιπλέον άγχος εκτός του εργασιακού κ.α.) όσο και των δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και η μαζική εισροή ξένου εργατικού δυναμικού λόγω της αυξημένης ζήτησης σε εργατικά χέρια αποτελούν επιπλέον αρνητικές συνέπειες αναφορικά με τη ζωή των ντόπιων στις κοινωνίες υποδοχής.

- Στον τομέα του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος οι πιέσεις είναι έντονα αισθητές και ειδικά στις νησιωτικές περιοχές με την περιορισμένη γεωγραφική τους έκταση. Η κυκλοφοριακή συμφόρηση, η μειωμένη κυκλοφοριακή ασφάλεια, προβλήματα στάθμευσης, η ηχορύπανση, οι μεγάλοι όγκοι απορριμμάτων, η αυξημένη ζήτηση σε πόσιμο νερό και ηλεκτρική ενέργεια, οι συγκρούσεις στις χρήσεις γης (π.χ. εκχέρσωση αμπελώνων Σαντορίνης για τουριστική χρήση γης), η αισθητική αλλοίωση του τοπίου-αλλοίωση φυσικών τοπίων(π.χ. ξενοδοχειακή μονάδα στο Σαρακήνικο της Μήλου) είναι μερικά από τα προβλήματα που δημιουργούνται.

- Στον κοινωνικο-πολιτισμικό τομέα, παρατηρούνται αλλαγές στην ταυτότητα των περιοχών(η εισβολή μεγάλου αριθμού τουριστών μπορεί να αλλοιώσει τον παραδοσιακό τρόπο ζωής και τις τοπικές συνήθειες, οδηγώντας σε μια ομογενοποίηση της πολιτισμικής ταυτότητας), αποξένωση των ντόπιων και τοπικές εντάσεις καθώς και εμπορευματοποίηση της επικοινωνίας ντόπιων και τουριστών και των φυσικών εμπειριών. Το μεγάλος πλήθος των τουριστών γίνεται αντιληπτό αρνητικά κι από τους ίδιους τους τουρίστες που παραπονιούνται για συνωστισμό (ειδικά στα σημαντικότερα αξιοθέατα, π.χ. στην Οία κατά το ηλιοβασίλεμα), κακής ποιότητας εξυπηρέτηση και ελλείψεις στις υποδομές.

 Τρόποι αντιμετώπισης

1. Η τουριστική ανάπτυξη και η διαχείρισή της χρειάζεται να αποτελεί τμήμα της ευρύτερης οργάνωσης και μακροπρόθεσμου προγραμματισμού. Προτείνεται η τουριστική συμφόρηση να αντιμετωπισθεί μέσα από τη στενή συνεργασία των τουριστικών και μη τουριστικών αρχών σε διαφορετικά επίπεδα, τον ιδιωτικό τομέα, τις τοπικές κοινότητες και τους ίδιους τους επισκέπτες. Τα ενδιαφερόμενα μέρη καλούνται να επανεξετάσουν τις τρέχουσες πρακτικές τους και να αναζητήσουν καινοτόμες λύσεις.

2. Συμμετοχή τοπικών κοινοτήτων στη διαμόρφωση σχεδίων δράσης.

3. Εισαγωγή ορίων επισκεπτών, δηλαδή, επιβολή πλαφόν στον αριθμό των ημερήσιων επισκεπτών σε κορεσμένα μνημεία ή ευαίσθητα οικοσυστήματα.

4. Προώθηση εναλλακτικών προορισμών, δηλαδή, ανάδειξη λιγότερο γνωστών περιοχών και πολιτιστικών θησαυρών για την αποσυμφόρηση των κλασικών hotspots.

5. Ενίσχυση και προώθηση του εναλλακτικού τουρισμού.

6. Κίνητρα για ταξίδια εκτός σεζόν.

7. Εισαγωγή τουριστικών φόρων, ένα επιπλέον χρηματικό ποσό που χρεώνουν οι τοπικές κυβερνήσεις ή οι δήμοι στους ξένους επισκέπτες(προσθήκη fixed ποσού στο ξενοδοχείο, extra ποσό σε σύνορα, λιμάνια ή αεροδρόμια, χρέωση για μονοήμερες επισκέψεις σε κάποιους προορισμούς)

8. Επένδυση σε υποδομές και υπηρεσίες: οδικά δίκτυα, χώροι στάθμευσης, μέσα μεταφοράς, δίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης απορριμμάτων.

9. Ορισμός μέτρων επιτήρησης και διασφάλισης της εφαρμογής τους από ντόπιους και τουρίστες.

      Συνοψίζοντας, η αντιμετώπιση αυτού του μεγάλου προβλήματος που αποκαλείται υπερτουρισμού απαιτεί πολυεπίπεδη στρατηγική που περιλαμβάνει τον περιορισμό επισκεπτών σε δημοφιλείς περιοχές, την προώθηση της διάχυσης επισκεπτών (χρονικά και γεωγραφικά), την ανάπτυξη βιώσιμων τουριστικών προϊόντων εκτός εποχής αιχμής, την αναθεώρηση των ρυθμιστικών πλαισίων και την εξασφάλιση ότι οι τοπικές κοινωνίες επωφελούνται πραγματικά, με στόχο τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος και των πολιτιστικών πόρων. Ο υπερτουρισμός αποτελεί μια πολυσύνθετη πρόκληση για την Ελλάδα, που απαιτεί συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων για την εξεύρεση λύσεων. Μόνο με συντονισμένες και βιώσιμες δράσεις μπορεί η χώρα να συνεχίσει να απολαμβάνει τα οφέλη του τουρισμού, προστατεύοντας ταυτόχρονα το περιβάλλον, την κουλτούρα και την ποιότητα ζωής των κατοίκων της.

Βιβλιογραφικές αναφορές και διαδικτυακοί τόποι

Δανδόλου, Ναταλία (4 Μαρτίου 2024). «Υπερτουρισμός: Τα μέτρα που λαμβάνουν οι μεγάλες πόλεις της Ευρώπης». Οικονομικός Ταχυδρόμος - ot.gr. Ανακτήθηκε στις 20 Απριλίου 2024.

https://www.tanea.gr/2025/06/08/world/ypertourismos-6-protaseis-gia-tin-antimetopisi-tou/

efimerida.Gr, Newsroom (20 Απριλίου 2024). «Βγήκαν στους δρόμους οι κάτοικοι των Καναρίων Νήσων κατά του υπερτουρισμού -«Δεν θέλουμε να πεθάνει το νησί μας»». iefimerida.gr. Ανακτήθηκε στις 20 Απριλίου 2024.Koens, Ko; Postma, Albert; Papp, Bernadett (23 November 2018). «Is Overtourism Overused? Understanding the Impact of Tourism in a City Context». Sustainability 10 (12): 4384. doi:10.3390/su10124384.

https://dspaceapi.mitropolitiko.edu.gr

https://php.gov.gr/wp-content/uploads/2025/02/apofasi-1.5.18-2-2025.-toyrismos-2025.%CF%81%CF%81%CE%B587%CE%BB9-8%CF%84%CF%86.pdf

https://www.kathimerini.gr/k/travel/563265487/to-dikaioma-sto-taxidi-stin-epochi-toy-ypertoyrismoy/